علوم زيستي ورزشي _ تابستان 1394 دورة7، شمارة2 ، ص : 171 – 185 تاريخ دريافت: 16 / 10 / 92 تاريخ پذيرش : 29 / 02 / 93

طراحي برنامة تمرين شبيه ساز شدة مسابقات تكواندو بر پاية نيمرخ
تغييرات تواتر ضربان قلب، سطح لاكتات خون و درك فشار كار

مهدي صمدي 1 _ فرزاد ناظم 2
1.كارشناسي ارشد فيزيولوژي ورزش دانشكدة تربيت بدني دانشگاه بوعلي سينا، همدان، ايران، 2. دكتري
فيزيولوژي ورزش دانشكدة تربيت بدني دانشگاه بوعلي سينا، همدان، ايران

چكيده
وقوع آسيب هاي ورزشي در مسابقات تكواندو اغلب ناشي از برخوردهاي فيزيكي هنگام مبارزه است. ازاين رو طراحي برنامة تمرين همسطح با فشار فيزيولوژيك يك مسابقة واقعي بر پاية تغييرات ,RPE, HR,LA انجام گرفت تا ورزشكار به جاي مبارزه با حريف، فنون را با »ميت« اجرا كند. به اين منظور دوازده تكواندوكار زبدة تيم ملي با ميانگين سن 3±22 سال به صورت هدفمند در اين پژوهش شركت كردند. مشخصات آنتروپومتريك و ظرفيت عملي با استفاده از تست درمانده ساز هوازي روي تردميل و توان بي هوازي به روش RAST تعيين شد. آزمودني ها به سبك وزني المپيك برنامة مبارزة شبيه ساز را اجرا كردند. سطح لاكتات خون و ضربان قلب با تله متري پولار و مقياس 10RPE بورگ پيش از مسابقه، بين هر يك از 3 راند مبارزه و در پايان راند سوم مسابقه و برنامة شبيه ساز با ميت اندازه گيري شدند. براي مقايسة ميانگين داده ها از تحليل واريانس يكسويه استفاده شد. بين شاخصهاي سه گانة شدت كار هنگام مسابقه و تمرين ويژه اختلاف معناداري به دست نيامد (05/0P>). برنامة شبيه سازشده، فشار سايكوفيزيولوژيك همسطح با مسابقة واقعي بر عملكرد تكواندوكاران وارد مي كند كه احتمالاً بتوان جايگزين مسابقات تداركاتي در پيش فصل مسابقات كه امكان رخداد آسيب وجود دارد، كرد.

واژه هاي كليدي
آسيب ورزشي، تكواندو، درك فشار كار، طراحي تمرين شبيه ساز، لاكتات خون.
مقدمه
هنر رزمي تكواندو از المپيك 2000 سيدني به طور رسمي وارد بازيهاي المپيك شد و امروزه ازجذاب ترين ورزش هاي رزمي بهشمار ميرود. در حال حاضر حدود 80 ميليون ورزشكار تحت پوشش خانوادة تكواندو هستند و بيش از 180 كشور، اين هنر رزمي را به عنوان ورزش رسمي كشور خود پذيرفته اند (1). مسابقة تكواندو در فضايي به وسعت (8×8) 64 متر مربع اجرا مي شود. زمان مبارزات 3 راند دودقيقه اي با يك دقيقه استراحت بين هر راند است. فنون مجاز در مبارزات تكواندو شامل ضربة پا به قسمت سر، تنه و ضربات دست به قسمت تنة حريف است و همة اين ضربه ها بدون كنترل (contact full) اجرا مي شود. اين مقررات، ماهيت مبارزة تكواندو را به سمتي كشانده است كه ورزشكاران اغلب از فنون پا استفاده مي كنند كه وجه تمايز تكواندو با ديگر رش تههاي رزمي است.
تكواندوكاران با روي پا به ضربه گير (ميت) يا حريف ضربه وارد كرده و با گارد دست از اصابت ضربه هاي حريف به نقاط بدن جلوگيري مي كنند. در اين شرايط تكواندوكار به طور معمول در معرض آسيب ديدگي هايي مانند كوفتگي، استرين، شكستگي استخوان يا اسپرين قرار مي گيرد. به بيان ديگر، براساس شواهد علمي ابتدا در ناحية زانو، ساق و انگشتان پا و سپس ساعد و مچ دست به طور عمده دچار آسيب ديدگي مي شوند. ليستاد و همكاران ( 2009) در بررسي فراگير، فراواني آسيب ديدگي تكواندوكاران را از هر 1000 تكواندوكار فعال در صحنة مسابقات 3/79 نفر گزارش مي كنند. اين آمار به طور چشمگير از رشته هاي ديگر ورزشي مانند فوتبال آمريكايي، بسكتبال و فوتبال بيشتر است.
سازوكار اصلي اين نوع آسيب ديدگي ها را به انواع برخورد فيزيكي هنگام مسابقه (دريافت ضربه، اجراي ضربه و ضربات تكنيكي طرفين) استناد مي كنند (4-2). پژوهشگران با جود نرخ آسيب ديدگيهاي ورزشي، همچنان اصل زمان بندي تمرينات از ميكروسيكل هاي نزديك به مسابقات (بازيهاي تداركاتي) را برجسته قلمداد مي كنند كه همسطح با فشارهاي فيزيولوژيك و رواني مسابقات اصلي برگزار مي شود (5،6). با ملاحظة اين يافتههاي علمي، احتمال آسيب ديدگي در اين مسابقات زياد است و بازتواني ورزشكاران كليدي تا رسيدن به آستانة مسابقة اصلي دشوار است (7).
ازاين رو به نظر مي رسد در مسابقات تكواندو براساس عواملي مانند نوع مهارت، مدت اجراي فن (زمان كل و نسبت فراواني اجراي مهارت هاي تند و انفجاري به مهارت هاي كند) و شاخص هاي شدت كار (تواتر ضربان قلب فعاليت، سطح لاكتات خون و ميزان احساس فشار)، مي توان يك برنامة تمريني شبيه سازشده همسنگ با صحنة مسابقة اصلي طراحي كرد تا با ايجاد شرايط تمريني ويژه در اجراي ضربه هاي دست و پا به ميت (به جاي حريف) كه از برخورد فيزيكي مستقيم ميان تكواندوكاران درمرحلة نزديك به آغاز فصل مسابقات جلوگيري مي كند، اين شيوة تمرين همسطح مسابقه را جايگزينمسابقات تداركاتي كرد.
مواد و روش ها
آزمودني ها: دوازده تكواندوكار زبدة مرد با ميانگين سن 3 ±22 سال، ظرفيت عملي پايه 61/4±22/46 ميلي ليتر كيلوگرم در دقيقه (معادل 13/± 21/13 مت) در چهار ردة وزني 58-، 68-58، 80 -68 و 80+ كيلوگرم (براساس قوانين WFT براي مسابقات المپيك) با درجة كمربند مشكي و سابقة ورزشي منظم بيش از شش سال به صورت در دسترس و نمونه گيري آسان در اين مطالعة مقطعي شركت كردند.
بعد از تشريح فرايند كار، آزمودني ها رضايت نامة كتبي را تكميل كردند. ورزشكاران متعاقب تكميل سياهة PAR-Q هيچ گونه ناراحتي قلبي- عروقي، سندروم متابوليك يا نارسايي عضلاني – اسكلتي نداشتند. همچنين همگي داراي رتبههاي ملي بودند و دو نفر نيز رتبة بين المللي داشتند. به علاوه هنگام اجراي طرح، ا ز مكمل هاي دارويي يا گياهي انرژي زا يا كاربست شيوه هاي دهيدراسيون مانند محدوديت غذايي يا سونا استفاده نمي كردند و در وضعيت بيش تمريني نبودند.

روش پژوهش
مشخصات آنتروپومتريك: ابتدا قد و وزن آزمودني ها به شيوة استاندارد اندازه گيري شد. سپس براي ارزيابي تودة چربي تام بدن با استفاده از كاليپر مكانيكي مدل لانژ (ساخت كره) نقاط چربي زير پوستي سينه اي، شكمي و ميانة ران در نيمة راست بدن با تواتر دو نوبت سنجش در سه موضع آناتوميكي زيرجلدي مشخص شد. سپس چگالي بدن به وسيلة رابطة جكسون- پولاك و درصد چربي تام مطابق معادلة سايري تخمين زده شد (8). حجم عضلات اسكلتي اندام تحتاني به روش مارتين (1990) برآورد شد (9).
ظرفيت هوازي: براي ارزيابي حداكثر اكسيژن مصرفي (vo2 max) تكواندوكاران از پروتكل درمانده ساز هوازي بروس روي تردميل الكتريكي مدل كوينتون (Quinton) ساخت آمريكا استفاده شد. اين پروتكل با شيب 10درصد و سرعت (mph) 7/1 شروع ميشد و هر سه دقيقه به شيب و سرعت دستگاه مطابق با پروتكل افزوده ميشد. آزمودني ها از مرحلة چهارم كارسنجي به بعد براي ادامة فعاليت تشويق كلامي ميشدند. هنگامي كه فرد به طور اختياري اعلام واماندگي ميكرد يا اندازة شدت كار ازسطح 90 درصد HRmax و 81> RPE فراتر مي رفت، آزمون كارسنجي پايان مي گرفت و زمان كلاجرا بر حسب دقيقه براي تخمين ظرفيت عملي ورزشكار مطابق رابطة غيرخطي ثبت مي شد (10). هزينة كالري (كيلوژول) نيز بر پاية برآورد حداكثر اكسيژن مصرفي فعاليت هوازي درمانده ساز بهوسيلة معادلات سوخت وسازي پيشنهادي ACSM تعيين شد (11) (جدول 1).

جدول 1. مشخصات آنتروپومتريك و فيزيولوژيك تكواندوكاران
انحراف معيار± ميانگين مشخصات انحراف معيار± ميانگين مشخصات
197/83±3/09 حداكثر ضربان قلب (% ) 22/16±3/09 سن (سال)
46/22±4/61 حداكثر اكسيژن مصرفي (1–(ml.min–1. kg 69/75±14/51 وزن (كيلوگرم)
9/8±1/08 حداكثر توان بيهوازي (1–(W.kg 178/66±58.6 قد (سانتي متر)
٧/۴٢ ±2/67 شاخص خستگي 11/9±5 چربي بدن (%)
63/2 ± 6/76 هزينة انرژي فعاليت هوازي
(كيلوژول) 26/22± 3/03 جرم عضلات اندامتحتاني (كيلوگرم)

جدول 2. مقايسة شدت كار تكواندوكاران بر پاية تواتر ضربان قلب و سطح لاكتات خون مسابقات تكواندو در پيشينههاي علمي
پژوهشگران لاكتات (Mmol/L) حداكثر ضربان قلب (%)
تحقيق حاضر 13/2 93
هلر و همكاران (1998) 11/4 94
بوهللا و همكاران (2006) 10/2 98
خي دو و همكاران (2011) 6/8 85
بوتيوس و تاسيكا (2007) 3/35 86
ماتسوشيگو و همكاران (2009) ——— 93
توان بي هوازي: پس از گذشت 48 ساعت از آزمون اول، توان بي هوازي مطابق آزمون ميداني شاتلRAST برآورد شد. افراد، قبل از اجراي اين آزمون درماند ه ساز به مدت 10 دقيقه در برنامة ملايم گرمكردن و جاگينگ شركت كردند. هر آزمودني مي بايست مسير 35 متري را با حداكثر توان بهصورت رفتو برگشت در شش نوبت متوالي طي ميكرد. بين هر تكرار دويدن 10 ثانيه استراحت براي كسب آمادگي اجرا در وهلة بعدي دويدن سرعت در نظر گرفته شده بود (12).
مسابقة تكواندو: در برنامة تمرين شبيهسازشدة همسنگ مسابقه، تكواندوكاران به سبك مسابقات المپيك در طبقه بندي وزني خود قرار مي گرفتند. سپس به صورت تصادفي ساده در مقابل يكي از ورزشكاران گروه وزني خود به مبارزه مي پرداختند.
مبارزة واقعي براساس مقررات WFT روي تشك استاندارد به ابعاد 64 متر مربع (8×8) در سه راند دودقيقه اي و با يك دقيقه استراحت بين هر راند، و با حضور داور و تجهيزات كامل شامل كلاه ايمني، محافظ دهان، محافظ تنه (هوگو)، محافظ ساعد، محافظ كشالة ران، محافظ ساق و روي پا با ميانگين 8/10± 88 درصد ضربان قلب ذخيرة بيشينه اجرا مي شد. قبل از شروع مسابقة واقعي يا اجراي تمرين شبيه ساز، توصيههايي دربارة شرايط خونگيري، كاربست تله متري ضربان قلب فعاليت و لوح احساس فشار 10 رتبه اي بورگ به ورزشكاران بيان شد.
غلظت لاكتات خون به وسيلة دستگاه پرتابل لاكتومتر Lactate squat مدل start set اندازهگيري شد. لاكتومتر قبل از استفاده براساس دستورالعمل شركت سازنده كاليبره مي شد. نمونه هاي خوني از سر انگشت دست راست و بعد از ضدعفوني موضع با پنبة آغشته به الكل، توسط سوزن هاي پيشنهادي خود دستگاه انجام مي گرفت.
ميانگين تواتر ضربان قلب با دستگاه ضربان سنج پولار مدل P1 ساخت فنلاند با اختلاف تواتر 3 تا 4 ضربه در دقيقه در هر نوبت از راندهاي دودقيقهاي اندازهگيري شد. بخش فرستندة ضربانسنج روي سينه و زير محافظ تنه جاي مي گرفت و قسمت گيرندة آن به قسمت پشت محافظ تنه بسته ميشد تا از اصابت احتمالي ضربه هاي دست و پا در امان باشد. تغييرات ضربان قلب و ميزان احساس فشار كار تكواندوكاران پيش و پس از هر راند مسابقه ثبت شد. البته به علت دشواري نمونه گيري خون حين مسابقه، 1. غلظت لاكتات خون در شرايط قبل و بعد از مسابقه اندازهگيري شد؛ 2. همترازي انگيزة ورزشكاران هنگام اجراي مسابقه و تمرين شبيه سازشده سنجيده نشد؛ 3. ظرفيت عملي پايه به روش آناليز گازهاي تنفسي (RQ ) بهدست نيامد. با اين حال، روش تخميني بروس در مطالعة ما با اعتبار بالاي 80/0 > R گزارش شده است. عدم نمونه گيري تصادفي به دليل حجم كم آزمودني ها، سندرومبيش تمريني ورزشكاران نيز با ابزار پرسشنامه و نه آناليز بيوشيميايي تعيين شد كه از محدوديت هايمطالعة حاضر به شمار مي آيد. همچنين در طول مسابقة واقعي و تمرين شبيه سازشده، از دوربينفيلم برداري ديجيتال سوني مدل DSC W350 براي تجزيهوتحليل نسبت فعاليت شديد به فعاليت كم شدت و نوع تكنيك تكواندوكاران استفاده شد.
تجزيه وتحليل مسابقات
آناليز تصاوير مهارتهاي حركتي به روش فيلمبرداري از مسابقات به وسيلة نرمافزار يوليد ويديو نسخة 11 انجام گرفت. اين نرم افزار هر قطعه فيلم را به واحدهاي 1 تا 20/0 ثانيه اي تقسيم مي كند. تحليل مسابقات بر مبناي فراواني نسبت اجراي فنون تند و انفجاري به مهارت هاي آرام و كم شدت، نوع و تعداد فنون (نوع ضربه) مورد استفاده طي 3 راند مسابقه دستهبندي شد (شكل 1).

شكل 1. آناليز مهارت هاي تكواندوكاران با نرمافزار يوليد ويديو

برنامة تمرين شبيه سازشده: بعد از طراحي تمرين ويژه با نسبت زمان اجراي فنون سريع به ضربه هاي كم شدت يعني (7:2) كه از متن مسابقه به دست آمده بود، توسط چند تكواندوكار تكرار شد، اما به علت پايين تر بودن فاكتورهاي شدت در پيلوت هاي بعدي ميزان استراحت معادل 1 تا 2 ثانيه كاهش يافت و دوباره اين مقياس شدت اجرا ارزيابي شد، به طوري كه اين بار مختصات تمرين ويژه، همسطح مسابقه به دست آمد و به عنوان مدل نهايي تمرين همتراز مسابقه انتخاب شد.
مسير اجراي تمرين شبيه سازشده: ورزشكاران از كنار تشك رو به جلو شروع به اجراي مهارت كردندو تا به انتهاي تشك رفتند و همين مسير را رو به عقب بازگشتند و از آنجا حركت روي مسير دايرهشروع ميشد و پس از طي سهچهارم مسير داي رهاي به شعاع 4 متر از حاشية تشك، در حركت رو بهپهلو تا وسط تشك ميآمدند و باز مي گشتند. سرانجام روي مسير مداري دوباره به محل ابتداي حركت مي رسيدند. هر تكواندوكار اين مسير را در مدت دو دقيقه راند، يك دور كامل يا كمي بيشتر طي مي كرد (شكل 2).

شكل 2. مسير مداري اجراي فنون تكواندو با ميت طي راند دودقيقه اي

دوراني

ضربه
90
%
پشت

ضربه
3
%
چرخشي

ضربه
1
%
مستقيم

ضربه
0
%
تبري

ضربه
4
%
مشت

ضربه
2
%
ضربات

ديگر
10
%

دوراني

ضربه

90

%

پشت

ضربه

3



قیمت: تومان


پاسخ دهید