علوم زيستي ورزشي _ پاييز 1394 دورة ،7 شمارة3 ، ص : 503 – 518 تاريخ دريافت: 31 / 01 / 93 تاريخ پذيرش: 31 / 06 / 93

تأثير مكمل ياري كوتاهمدت عصارة زرشك بر شاخصهاي گلايسميك
بيماران مبتلا به ديابت نوع 2 متعاقب يك جلسه ورزش هوازي ناهيد بيژه 1- توحيد مبهوت مقدم2 – محمد شاهين3
1.دانشيار گروه فيزيولوژي ورزشي، دانشگاه فردوسي مشهد، مشهد،ايران 2. دانشجوي دكتري تخصصي بيوشيمي و متابوليسم ورزشي، پرديس دانشگاهي، دانشگاه فردوسي مشهد، مشهد، ایران 3. دانشجوي دكتري تخصصي
بيوشيمي و متابوليسم ورزشي، گروه فيزيولوژي ورزشي، دانشگاه فردوسي مشهد، مشهد، ايران

چكيده
با توجه به اثبات آثار مستقل عصارة زرشك و تمرين هوازي بر سازه هاي ديابت، هدف اين مطالعه، بررسي تأثير مكمل ياري كوتاهمدت عصارة زرشك بر شاخصهاي گلايسميك بيماران مبتلا به ديابت نوع2 متعاقب يك جلسه ورزش هوازي بود. به اين منظور، 32 مرد مبتلا به ديابت نوع2 بهصورت تصادفي به چهار گروه مساوي: عصارة زرشك (گروه اول ،) تمرين ورزشي (گروه دوم)، تمرين ورزشي + عصارة زرشك (گروه سوم) و گروه كنترل (گروه چهارم)، تقسيم شدند.
شاخصهاي گلايسميك در ابتدا و بلافاصله پس از پايان پروتكل اندازهگيري شد. روش هاي آماري مورد استفاده در اين پژوهش شامل آزمون تي زوجي، تحليل واريانس يكطرفه و آزمون تعقيبي توكي بود. نتايج نشان داد كه مقادير گلوكز سرم (گروه هاي اول، دوم و سوم)، هموگلوبين گليكوزيله (گروه سوم)، انسولين (گروه هاي دوم و سوم) و مقاومت به انسولين (گروه هاي اول، دوم و سوم)، در مرحلة پاياني پروتكل نسبت به مقادير پايه كاهش معناداري داشت (05/0P<).
همچنين مقادير گلوكز سرم (گروه هاي دوم و سوم)، هموگلوبين گلیکوزیله (گروه سوم)، انسولين (گروه هاي دوم و سوم) و مقاومت به انسولين (گروه سوم) به طور معناداري از گروه كنترل پايين تر بود (05/0P<). نتايج نشان داد مصرف عصارة زرشك به همراه تمرين هوازي تأثيرات بيشتري بر بهبود شاخصهاي گلايسميك بيماران ديابت نوع2 دارد.

واژه هاي كليدي
انسولين، ديابت، زرشك، ورزش هوازي، هموگلوبين گلیکوزیله.

مقدمه
سرعت رو به رشد ديابت در عرصة بين المللي حيرت انگيز است، به گونه اي كه شيوع اين بيماري در سال2000 در تمام گروه هاي سني 171 ميليون نفر بوده است (49) و در سال 2030 به 439 ميليون نفر خواهد رسيد (43). در اين بيماري بهعلت فقدان نسبي يا مطلق انسولين، متابوليسم كربوهيدرات ها، پروتئين ها و چربيها دچار اختلال مي شود (23)؛ در نتيجه خطر ابتلا به بيماري قلبي – عروقي كه اصليترين علت مرگومير در ديابتيهاي نوع 2 است، تا چهار برابر سايرين، افزايش مييابد 5(). بنابراين ميتوان ديابت را پنجمين عامل م رگومير در دنيا بهشمار آورد (40). امروزه از فعاليت ورزشي ميتوان براي مديريت اين بيماري بهره جست، زيرا فعاليت بدني مي تواند به نوسان شديد در سطوح گلوكز خون منجر شود، به طوري كه فعاليت منظم ورزشي آثار كاهنده بر مقادير گلوكز دارد و در نتيجه احتياجات انسوليني نيز كاهش مي يابد (35).
براي درمان يا كنترل بيماري ديابت روش هاي متنوعي از درمان، همچون استفاده از گياهان طبيعي، فعاليت ورزشي يا اصلاح شيوة زندگي توصيه ميشود (20). برخي از گياهان مانند عصارة زعفران (28)، بادام (31) و شويد (36) بهعنوان مدا خلهگرهاي كاهندة قند و چربي خون در مبتلايان به ديابت بررسي شده اند، در اين زمينه يكي از اثرگذارترين گياهان دارويي كه براي كنترل ديابت استفاده مي شود، زرشك1 است (13). زرشك، گياهي است كه به صورت درختچة خاردار به ارتفاع تا5/1 3 متر و داراي شاخه هاي شكننده مي رويد و قسمت هاي مورد استفادة دارويي اين گياه شامل پوست، ريشه، ساقه، برگ و ميوه است (24). عمده ترين آلكالوئيد عصارة زرشك، بربرين است كه مهم ترين خواص آن شامل كاهندة قند و چربي خون (37)، آنتياكسيدان (32)، كاهندة فشار خون (17) و هيپوگليسمي (51) است. فعاليت بدني منظم بخش مهمي از برنامههاي كنترل ديابت است (2)، زيرا رژيم غذايي، مصرف دارو يا تزريق انسولين به تنهايي قادر به كنترل و درمان ديابت در بيماران مبتلا نيستند (21). در زمينة تأثيرگذاري انواع روش تمريني (شامل مقاومتي، تركيبي، انعطافي و هوازي) بر شاخصهاي ديابت و عوامل مؤثر بر آن، مطالعات متنوعي صورت گرفته است (7،8،15). مارويك و همكاران (2009) فعاليت منظم هوازي را براي كاهش گلوكز به بيماران ديابتي پيشنهاد كردند، بهطوري كه با افزايش تعداد جلسات تمرين، مقادير كاهش گلوكز نيز افزايش مييابد (35). همچنين ثابت شده است كه
1. Berberis vulgaris
تمرينات مقاومتي (39،42) و هوازي (45) حساسيت انسوليني و مقاومت به انسولين را بهبود مي بخشد. اين مهم احتمال دارد در نتيجة افزايش محتواي گيرندة گلوت 4 به دنبال تمرين مقاومتي و هوازي باشد (25). در مطالعات ديگر مشخص شد كه بهدنبال تمرينات هوازي منظم (14،26) و تركيب تمرينات هوازي و مقاومتي، مقادير هموگلوبين گليكوزيله1 (33) و گلوكز ناشتا، كاهش يافت. در مطالعات متعدد ديگري نيز آثار فعاليتهاي ورزشي مختلف بر بهبود شاخص هاي گلايسميك بيماران مبتلا به ديابت اثبات شده است (46،47، 27).
با ملاحظة موارد مذكور به نظر مي رسد كه شاخص هاي گلايسميك پاسخ مثبتي به تمرينات ورزشي، به ويژه تمرينات هوازي از خود نشان ميدهد. بنابراين با توجه به شرايط كنوني مبني بر نبود تحقيقات داخلي و خارجي نسبت به تأثير همزمان مصرف عصارة زرشك و فعاليت بدني هوازي در افراد مبتلا به ديابت، اين فرصت براي پژوهشگران فراهم شد تا به مطالعة تأثير مكمل ياري كوتاهمدت عصارة زرشك بر شاخص هاي گلايسميك بيماران مبتلا به ديابت نوع2 متعاقب يك جلسه فعاليت هوازي، بپردازند.

روش تحقيق آزمودنيها
در اين پژوهش تجربي بهدنبال اطلاعرساني از بين 43 داوطلب مرد، 32 نفر كه داراي شرايط پژوهش بودند (مردان 35 تا 55 سال، قند خون بالاي 125 ميلي گرم در دسيليتر، سابقة حداقل يك سال ديابت نوع2، نداشتن بيماري قلبي – عروقي، توانايي فعاليت ورزشي بدون داشتن سابقة فعاليت منظم ورزشي، استفاده نكردن از انسولين) به عنوان نمونه آماري انتخاب شدند. همة آزمودني ها از نظر سوابق پزشكي، درماني از طريق پرسشنامة محقق ساخته ارزيابي شدند و از آنان رضايت نامة آگاهانه اخذ شد. بعد از انتخاب نمونه ها، اطلاعات مربوط به سن، قد و شاخص تودة بدني آزمودني ها اخذ شد. سپس آزمودنيها به صورت تصادفي در چهار گروه، تمرين ورزشي (8 نفر)، نوشيدني زرشك (8 نفر)، تمرين ورزشي به همراه نوشيدني زرشك (8 نفر) و گروه كنترل (8 نفر) تقسيم شدند. در اين مطالعه، عصارة خالص زرشك با هماهنگي آزمايشگاه شركت تروند زعفران شهرستان قاين بدون هيچ گونه مواد نگهدارنده و افزودني تهيه و با توصية آزمايشگاه، نوشيدني مورد استفاده با غلظت 10 سي سي با تركيب 200 سي سي آب آماده شد.
1. Glycosylated Hemoglobin (HbA1c)
اندازه گيري شاخص هاي زمينه اي: براي اندازهگيري متغيرهاي زمينهاي؛ سن آزمودني ها با احتسابسال و ماه استخراج شد. براي سنجش قد و وزن از دستگاه ديجيتالي مدل seca، ساخت آلمان و برايسنجش شاخص تودة بدني از روش تقسيم وزن فرد به كيلوگرم بر مجذور قد به متر، استفاده شد (جدول 1).
خون گيري و اندازه گيري متغيرهاي بيوشيميايي
قبل از خونگيري طي يك جلسة توجيهي از آزمودنيها خواسته شد دو روز پيش از خونگيري از فعاليت شديد بدني پرهيز كنند. به منظور بررسي متغيرهاي بيوشيميايي عمل خون گيري از همة گروهها در دو مرحله صورت پذيرفت. مرحلة اول پيش از مصرف نوشيدني عصارة زرشك و تمرين و مرحلة دوم خون گيري بلافاصله پس از اتمام تمرين بود. بدين منظور از آزمودنيها در وضعيت نشسته از وريد بازويي10 سيسي خون گرفته شد. پس از خونگيري 2 سي سي خون داخل لولههاي حاوي EDTA1جهت اندازه گيري HbA1c ريخته شد و 8 سي سي باقيمانده نيز به لوله هاي فالكون براي اندازه گيري گلوكز و انسولين منتقل شد. نمونه هاي خوني فاقد EDTA پس از جمعآوري به منظور تهية سرم سانتريفيوژ شدند. گلوكز سرم با استفاده از روش آنزيمي –كالريمتري (گلوكز – اكسيداز) و كيت بيوشيمي شركت پارس آزمون با حساسيت 5 ميلي گرم در دسيليتر اندازهگيري شد. روش ايمونوتوربيدومتري نيز براي اندازه گيري HbA1c با استفاده از دستگاه اتوآناليزر BT-3000 انجام گرفت. همچنين انسولين به روش الايزا با استفاده از كيت تجاري DSL ساخت آمريكا (DSL– Insulin Elisa USA) اندازه گيري شد. براي محاسبة شاخص مقاومت به انسولين نيز از شاخص (HOMA- IR) استفاده شد.
405/ [(ميلي گرم درصد ميليليتر) گلوكز ناشتا (ميكروليتر در ميلي ليتر) انسولين ناشتا]HOMA-IR=

پروتكل تمرين
در اين پژوهش به منظور بررسي پاسخ هاي بيوشيميايي آزمودنيها در گروه تمرين و گروه تمرين به همراه نوشيدني زرشك از فعاليت هوازي با شدت 60 تا 70 درصد حداكثر ضربان قلب فرد استفاده شد.
پروتكل تمرين شامل 10 دقيقه حركات كششي و گرم كردن عمومي و 30 دقيقه دويدن روي نوار گردان با شدت 60 تا 70 حداكثر ضربان قلب محاسبه شدة فرد بود. در طول فعاليت روي نوار گردان،
1. Ethylene diaminetetraacetic acid (EDTA)
محقق شدت تمرين را از طريق ضربان قلب براي هر كدام از آزمودني ها كنترل مي كرد و در صورت نيازبه افزايش يا كاهش شدت تمرين، بازخورد مناسب اعمال مي شد. در پايان تمرين، آزمودنيها فعاليت هايي شامل حركات كششي و راه رفتن را بهمنظور سرد كردن و بازگشت به حالت اوليه انجام دادند.
روش آماري
در مطالعة حاضر طبيعي بودن توزيع داده ها با استفاده از آزمون كولموگروف – اسميرنوف انجام گرفت.
سپس براي مقايسة تفاوت هاي درون گروهي از آزمون تي زوجي و براي مقايسة تفاوت هاي بين گروهي از تحليل واريانس يكطرفه و آزمون تعقيبي توكي استفاده شد. يافته هاي تحقيق با نرمافزار spss نسخة 16 تجزيه وتحليل شد.

نتايج و يافته هاي تحقيق
آمارة توصيفي ويژگي هاي فيزيولوژيكي آزمودنيها در پيش از آزمونگيري در جدول 1 نشان داده شده است.
جدول 1. ويژگي هاي عمومي آزمودني هاي شركت كننده در پژوهش
BMI
(وزن/مجذورقد) وزن
(كيلوگرم) قد (سانتي متر) سن
(سال) تعداد گروه
26/9± 2/85 77/6± 10/29 172/6± 2/18 39/3± 2/29 8 كنترل
24± 2/45 73/6± 11/16 175± 5/78 36/6± 4/53 8 عصارة زرشك
25/2± 2/96 71/5± 8/21 168/6± 5/50 44± 1/77 8 تمرين
28/6± 4/48 84/7± 13/07 172/2± 4/49 44/2± 3/45 8 عصارة زرشكو تمرين

نتايج حاصل از تغييرات گلوكز سرم
نتايج مربوط به گلوكز سرم در جدول 2 نشان داده شده است. اين يافته ها نشان مي دهد كه بلافاصله بعد از پروتكل پژوهشي مقادير گلوكز سرم در گروههاي نوشيدني زرشك (000/0=P)، تمرين (008/0= P) و تمرين بههمراه نوشيدني زرشك (001/0=P) نسبت به مرحلة پيش از پروتكل، بهطور معناداري كاهش يافته است، اما اين مقدار كاهش در گروه كنترل معنادار نيست (351/0=P). يافتههاي گلوكز سرم در بررسي بينگروهي نيز حاكي از كاهش معنادار گلوكز سرم در گروه تمرين (014/0=P) و گروهتمرين به همراه نوشيدني زرشك (000/0=P) نسبت به گروه كنترل است؛ در حالي كه بين مقادير گلوكزسرم گروه نوشيدني زرشك با گروه كنترل تفاوت معناداري مشاهده نشد (145/0=P).

جدول 2. متغيرهاي بيوشيميايي آزمودني ها در پژوهش
P بين گروه
(نسبت به گروه كنترل) P درون گروه بعد قبل متغير گروه


– 0/351
0/092
0/554 188/6±26/3
8/08±0/56
10/53±2/70 189/3±25/8
8/09±0/57
10/51±2/67 گلوكز سرم (ميليگرم در دسيليتر) هموگلوبين گليكوزيله (درصد) انسولين (ميكرويونيت در ميليليتر) كنترل

كنترل

– 0/927 4/87±1/38 4/88±1/31 مقاومت به انسولين (HOMA-IR) 0/145
1/000
0/985
0/724 0/000*
0/240
0/121
0/000* 148/25±10/7
8/59±0/67 8/90±2/06
3/30±0/92 168/62±9/33 8/60±0/68
9/01±2/03
3/78±1/02 گلوكز سرم (ميليگرم دردسي ليتر)هموگلوبين گليكوزيله(درصد)
انسولين (ميكرويونيت در ميليليتر)مقاومت به انسولين(HOMA-IR) زرشك

عصارة

زرشك

عصارة

0/014* 1/000
0/010* 0/008*
0/160
0/009* 162/88±23/54
8/18±0/38
9/67±2/26 192/62±42/03
8/19±0/40
10/46±2/37 گلوكزسرم (ميليگرم در دسيليتر)هموگلوبين گليكوزيله (درصد) انسولين (ميكرويونيت در ميليليتر) تمري
ن

تمري

ن



قیمت: تومان


پاسخ دهید