علوم زيستي ورزشي _ پاييز 1395 دورة8، شمارة 3، ص : 381 – 392 تاريخ دريافت : 17 / 02 / 92 تاريخ پذيرش : 07 / 06 / 94

بررسي ويژگي هاي آنتروپومتريك و برخي فاكتورهاي آمادگي جسماني مردان نخبة
اپه، فلوره و سابر تيم ملي شمشيربازي ايران

زينب پورسردار 1– محمدرضا صادقيان 2 – رزا رهاوي3
1. كارشناسارشد تربيت بدني و علوم ورزشي، دانشگاه آزاد اسلامي يزد، يزد، ايران 2. استاديار گروه تربيت بدني و علوم ورزشي دانشكدة روان شناسي و علوم تربيتي دانشگاه يزد، يزد، ايران 3. استاديار دانشكدة علوم ورزشي دانشگاه الزهرا، تهران، ايران

چكيده
هدف از تحقيق حاضر، بررسي ويژگيهاي آنتروپومتريك و برخي فاكتورهاي آمادگي جسماني مردان نخبة اپه، فلوره و سابر تيم ملي شمشيربازي ايران بود. جامعة آماري 30 شمشيرباز عضو تيم ملي با دامنة سني 67/3 ± 2/22 سال در سه اسلحه (اپه 10 نفر، فلوره 10 نفر و سابر10 نفر) بودند. از ويژگي هاي آنتروپومتريكي قد نشسته، طول دستها، شاخص تودة بدن و درصد چربي بدن و از فاكتورهاي آمادگي جسماني توان هوازي، توان بيهوازي، نيروي عضلاني، سرعت، چابكي، انعطافپذيري و زمان واكنش مورد سنجش قرار گرفت. تستها در مركز سنجش كميتة ملي المپيك انجام گرفت. براي تجزيهوتحليل آماري داده ها از آزمون آناليز واريانس يكطرفه (ANOVA) استفاده شد. نتايج نشان داد بين ويژگيهاي آنتروپومتريكي شمشيربازان سه اسلحة مرد نخبة ايران تفاوت معناداري وجود ندارد، اما از نظر فاكتورهاي آمادگي جسماني شمشيربازان فلوره از نيروي عضلاني (پا) و سرعت (40 يارد) بالاتر و شمشيربازان اسلحة سابر از انعطافپذيري (ران) بهتري نسبت به دو اسلحة ديگر برخوردارند.

واژه هاي كليدي
آمادگي جسماني، آنتروپومتريك، شمشيربازي.

Email : leilasardar17@yahoo.com 09187485834 : نويسندة مسئول : تلفن 

مقدمه
تعامل عوامل آنتروپومتريكي فيزيولوژيكي روان شناختي و زيستحركتي با يكديگر سبب اجراي صحيح مهارت هاي ورزشي ميشود. شناخت و اطلاع از اين ويژگيها سبب ميشود ورزشكاران ضعفها و قدرت خود را بيابند و به رفع يا اصلاح آن اقدام كنند (4). ويژگيهاي پيكري مناسب در بسياري از رشتههاي ورزشي حائز اهميت است. لازمة كسب موفقيتهاي ورزشي برخورداري از قابليتهاي بدني مانند ويژگيهاي پيكري، زيست حركتي و زيست انرژيك معين است (10). ويژگيهاي استقامتي –عضلاني، انعطافپذيري و چابكي مناسب، همه از عواملي اند كه ميتوانند در ويژگيهاي قهرماني ورزشكاران نخبه نقش داشته باشند (6). سطح تمرينات ميتواند در تركيب بدن و آنترپومتريك تأثيرگذار باشد، به صورتي كه وزن و درصد چربي را كاهش دهد (14). همچنين ميتوان گفت كه رشتههاي ورزشي مختلف نيازمند وجود ويژگيهاي خاصي در ورزشكاران آن رشته اند تا موفقيتشان در مسابقات تضمين شود و رشتة شمشيربازي از اين قاعده مستثنا نيست و دسترسي به اطلاعات صحيح از آمادگي جسماني و ويژگي هاي آنتروپومتريكي در ورزشكاران نخبة اين رشتة ورزشي لازم و ضروري است. ويژگيهاي آنتروپومتريكي و آمادگي جسماني بيان كنندة داشتن توانايي لازم براي اجراي صحيح مهارت و كسب موفقيت در ورزشكاران است. آزمونهايي كه از ورزشكاران ماهر گرفته ميشود، به استعداديابي و طبقه بندي ورزشكاران با توجه به داشتن ويژگي هاي پيكري و بدني مناسب در رشتة خاص كمك زيادي مي كند. در سالهاي اخير توسعة شايان توجهي در علوم ورزشي بهوجود آمده است، شناخت تركيب بدن و ويژگيهاي آنتروپومتريكي و رابطة آنها با فاكتورهاي آمادگي جسماني كمك شايان ذكري به توسعة ورزشهاي مختلف و سطح استعداديابي ورزشكاران كرده است. تعيين استعدادهاي فيزيولوژيكي و ريختشناسي در ورزشهاي مبارزهاي مانند تكواندو (4)، كاراته (7) كه داراي وزنهاي مختلف اند، انجام گرفته است. هرچند در شمشيربازي وزنهاي مختلف وجود ندارد، بر حسب نوع اسلحة به كاررفته به سه اسلحة فلوره، اپه و سابر تقسيم ميشود، كه نحوة ضربه زدن و امتيازگيري در هر كدام از اين سه اسلحه با هم متفاوت است (5). در اپه و فلوره ضربهها با پوينت (نوك شمشير) زده ميشود، درحالي كه در سابر ضربهها علاوه بر پوينت با بغل تيغه نيز زده ميشود. هدفهاي باارزش در اسلحة فلوره قسمت سينه و پشت هر بازيكن، در اسلحة سابر از ناحية كمر به بالا، و در اسلحة اپه تمام بدن است (1). با توجه به اينكه شمشيربازي يكي از ورزشهاي المپيكي است، بايد تدبيري انديشيد كه با شناخت مناسب ورزشكاران خود و پرورش و همچنين تشويق علاقه مندان به اين ورزش به پيشرفت آن در كشورمان كمك كنيم. تحقيقات دربارة رشتة شمشيربازي نشان مي دهد كه شناخت برخي از ويژگيها رابطة مستقيم با موفقيت آنها دارد، پس شناخت افراد با ويژگيهاي مناسب، ضروري است. آقاعلي نژاد و همكاران (1386) نشان دادند كه ويژگيهاي پيكري (قد، شاخص تودة بدن)، ويژگيهاي بيوانرژيك (توان هوازي) و ويژگيهاي زيستحركتي (قدرت پنجه و انعطافپذيري) با موفقيت اين نخبگان رابطة معناداري دارند (3). فخري (1383) در بررسي ارتباط تركيبات بدني و آستانة بيهوازي شمشيربازان مرد نخبة اسلحة سابر كشور به اين نتيجه رسيد كه بين وزن و درصد چربي رابطة معناداري وجود دارد (8). تحقيقات نشان مي دهد موفقيت در بسياري از ورزشها تا حد زيادي به توان پاي ورزشكاران و قدرت عضلاني آنان بستگي دارد (15). زبايگنايو و وجكايچ (2009) در تحقيقي به بررسي زمان واكنش در شمشيربازان به اين نتيجه رسيدند تقويت زمان واكنش ميتواند در موفقيت شمشيربازان نقش بسزايي داشته باشد (21). با توجه به اهميت شناخت اين ويژگيها محققان به بررسي ويژگيهاي آنتروپومتريكي و فاكتورهاي آمادگي جسماني در شمشيربازان پرداختند تا با نشان دادن تفاوتهاي بين شمشيربازان سه اسلحه افراد مستعد براي هر اسلحه انتخاب شوند. استر-كويكز و همكاران (2009) نشان دادند شمشيربازان اسلحة سابر لهستان شاخص تودة چربي بالاتر از شمشيربازان دو اسلحة ديگر دارند (17). اكبري جاويد (1376) در تحقيق خود به اين نتيجه رسيد كه بين متغيرهاي فيزيولوژيكي (توان هوازي و بيهوازي، سرعت) و ويژگي هاي جسماني (استقامت عضلاني، قدرت عضلاني) دو گروه موفق و نيمهموفق شمشيربازان اسلحة سابر تفاوت معناداري وجود ندارد (2). كوته داكيس و همكاران (1993) نشان دادند شمشيربازان اسلحة اپه انگليس در فصل مسابقات از VO2max كمتري نسبت به فصل خارج از مسابقات برخوردارند (16).
ويلي و همكاران (2008) در تحقيق روي ورزشكاران بزرگسال مرد و زن نخبة ورزش هاي مبارز فيليپين به اين نتيجه رسيدند شمشيربازان ردة سني جوانان نسبت به ردة سني بزرگسالان داراي تودة چربي كمتر و تودة عضلاني بيشتري هستند (20). سوناها و همكاران (2005) در تحقيق روي انعطاف- پذيري شمشيربازان برزيل نشان دادند شمشيربازان مرد و زن در سه اسلحه از نظر انعطافپذيري تفاوت معناداري با يكديگر ندارند (13). چن و همكاران (2011) در تحقيقي نشان دادند شميشربازان زمان واكنش بهتري نسبت به غيرشمشيربازان دارند (12). تورن و همكاران (2012) در تحقيقي به بررسي تمرينات پرشي و جهشي بر سرعت عكسالعمل زمان واكنش مردان شمشيرباز پرداختند. نتايج تحقيق آنها نشان داد كه تمرينات پرشي رابطة معناداري با زمان واكنش دارد و داشتن سرعت بالا زمان واكنش بالا را تعيين ميكند (19). درصورتي كه برخي محققان نشان دادند آمادگي جسماني بالا منشأ ارثي دارد و نسبت دادن آن را به فعاليت بدني مرتبط نميدانند (18). براساس تحقيقات گذشته به نظر ميرسد اين رشته با توجه به نوع شمشير و اهداف ضربه، ويژگيهاي آنتروپومتريكي و فيزيولوژيكي متفاوتي را ميطلبد. ورزشكاران هر كدام از اين سه اسلحه بايد داراي عوامل آنتروپومتريكي و فيزيولوژيكي متفاوتي باشند. آزمون هايي كه از ورزشكاران ماهر در آكادمي ملي المپيك گرفته ميشود، به استعداديابي و طبقهبندي ورزشكاران با توجه به داشتن ويژگيهاي پيكري و بدني مناسب در رشتة خاص كمك زيادي مي كند. با اين همه در هيچيك از تحقيقات گذشته تفاوت بين ويژگيهاي آنتروپومتريكي و فيزيولوژيكي سه اسلحه با يكديگر مقايسه نشده و اينكه مربيان هنگام تمرين بايد به كدام يك از ويژگيها بيشتر توجه داشته باشند و بر حسب نوع اسلحه آن را تقويت كنند، به خوبي بيان نشده است. همچنين تحقيقات در مورد رشتة شمشيربازي محدود است، ازاينرو بر آن شديم نگاهي پژوهشگرانه بر اين موضوع داشته باشيم و از ويژگيهاي آنتروپومتريكي قد نشسته، طول دستها، شاخص تودة بدن و درصد چربي بدن و از فاكتورهاي آمادگي جسماني توان هوازي، توان بيهوازي، نيروي عضلاني، سرعت، چابكي، انعطاف- پذيري و زمان واكنش مردان نخبة اپه، فلوره و سابر تيم ملي شمشيربازي ايران را به صورت مجزا بسنجيم.
روش شناسي
جامعة آماري اين پژوهش كلية دعوت شدگان به اردوي تيم ملي شمشيربازي مردان بزرگسال ايران در سال 92 -91 بودند. نمونة آماري نيز مشابه با جامعة آماري و شامل 30 شمشيرباز (اسلحة اپه (10 نفر)، فلوره (10 نفر) و سابر (10 نفر)) تيم ملي با ميانگين سني 67/3 ± 2/22 سال بود، كه صاحب مدالهاي كشوري، آسيايي بودند، و در مسابقات ليگ برتر كشور شركت داشتند. تمام تستها در مركز سنجش آكادمي ملي المپيك اندازهگيري شد. ويژگيهاي آنتروپومتريكي شامل قد، طول دست ها، قد نشسته، درصد چربي، شاخص تودة بدن به اين صورت اندازهگيري شد، كه قد با استفاده از ديوار مندرج و وزن با ترازوي ديجتال اندازهگيري شد.
از تقسيم وزن بر مجذور قد شاخص تودة بدن اندازهگيري شد. درصد چربي با استفاده از دستگاه تجزيه وتحليل كنندة تركيبات بدني ساخت شركت ساتراپ ايران، اندازهگيري شد.
طول دستها به اين صورت اندازه گرفته شد كه فرد كنار ديوار مندرج كه بهصورت افقي درجه بندي شده بود، ميايستاد و دو دست را از طرفين باز ميكرد و فاصلة بين انگشت وسط دست راست تا انگشت وسط دست چب اندازه گرفته ميشد و به اين ترتيب طول دو دست شمشيرباز نشان داده ميشد (9).
توان هوازي VO2max با استفاده از تست كنكاني، انجام گرفت، بهصورتي كه فرد روي تردميل قرار گرفت. برنامة مديكال تست روي تردميل نصب بود كه قسمت 4 برنامه مخصوص تست كنكاني است. سن، قد و وزن ورزشكار روي مانيتور ثبت ميشد. درضمن به منظور اينكه آزمودنيها حداكثر توا ن خود را به كار ببرند، دستگاه ضربان سنج پولار (پولار ام31، ساخت فنلاند) به سينة آنها بسته شده بود تا ضربان قلب آزمودنيها ارزيابي شود. در اين تحقيق هر گاه فرد، در هر يك از مراحل دچار خستگي مفرط ميشد و ديگر قادر به ادامة فعاليت نبود، فعاليت متوقف ميشد. اطلاعات مانند زمان فعاليت، ضربان قلب و حداكثر اكسيژن مصرفي ورزشكار ثبت شد. وقتي ضربان قلب به بالاترين حد مي رسيد، دستگاه خودبه خود ميايستاد. هرچه ضربان قلب بيشتر بود، فرد توان هوازي بهتري داشت.
توان بيهوازي از طريق تست وينگيت مونارك اندازهگيري شد. براي اندازة اين تست اوج، ميانگين، حداقل و شاخص خستگي در وينگيت 30 ثانيه، از چرخ كارسنج مونارك ( ساخت شركت ساتراپ ايران) استفاده شد (1). ورزشكاران روي دوچرخة كارسنج مونارك قرار گرفتند و اطلاعات آنها مانند سن، قد، وزن و همچنين سال تولد به ميلادي وارد برنامة نرمافزاري متصل به دستگاه شد. پيش از اجراي آزمون ارتفاع صندلي چرخ با طول اندام تحتاني آزمودنيها (زاوية مفصل زانو 170 تا 175درجه) و ميزان بار مورد نياز متناسب با تودة بدني آزمودنيها (75 گرم به ازاي هر كيلوگرم تودة بدن) تنظيم شد.
آزمودنيها با سرعت تمام شروع به ركاب زدن كردند تا به حداكثر سرعت برسند. پس از آن بار مورد نظر به مدت30 ثانيه اعمال شد. در پايان آزمون، شاخصهاي توان (اوج، ميانگين، حداقل) با استفاده از نرم افزار ويژة چرخ كارسنج محاسبه شد و توان ورزشكار بر حسب وات در انتها توسط كامپيوتر محاسبه شد (9).
از آزمون دور كردن ران براي سنجش انعطافپذيري ران استفاده شد. با استفاده از اين تست از ورزشكار خواسته ميشد پاهايش را 180 درجه باز كند، فاصلة بين دو پاي ورزشكار و سپس فاصلة زمين تا فاصلة بين دو پا نيز اندازه گرفته ميشد. در عين حال عدد بهدست آمده از فاصلة دو پا تقسيم بر 2 ميشد و سپس نتيجة آن بر فاصلة زمين تا مركز پاي ورزشكار تقسيم ميشد و عدد به دست آمده نشان دهندة انعطاف پاي ورزشكار بود (9).
دستگاه سنجش عكس العمل ديداري: اين دستگاه براي سنجش زمان واكنش به كار مي رود و ساخت شركت ساتراپ ايران است. اين تست براي سنجش زمان عكس العمل ورزشكار انتخاب شد كه در آن ورزشكار بايد در مركز تشكي كه به 9 مربع مساوي تقسيم شده بود، قرار ميگرفت و به مانيتوري كه روبه رويش بود نگاه ميكرد. مانيتور فلشهاي را به جهتهاي بالا، پايين، چپ و راست نشان ميداد.
ورزشكار بايد با شروع فرمان رو، به سمتي كه فلش نشان داده ميشود، مي رفت. اين تست دو بار گرفته مي شد؛ هرچه عدد نشان دادهشده كمتر بود، نشان از عكسالعمل بالاي فرد داشت (9).
از دستگاه سنجش قدرت پنجه براي سنجش قدرت حداكثر پنجه ساخت شركت ساتراپ ايران استفاده شد، به اين صورت كه ورزشكار دستگاه نيروسنج را با دست برتر ميگرفت و با تمام قدرت فشار ميداد. ميزان قدرت دست ورزشكار روي صفحة مانيتور به نمايش در ميآمد و عدد بيشتر نشان دهندة قدرت زياد ورزشكار بود (9). از تست پرش طول براي اندازهگيري نيروي عضلاني پا استفاده شد (9).
براي ارزيابي چابكي از آزمون دو 9×4 متر رفت وبرگشت و براي ارزيابي سرعت از آزمون دو 40 يارد، استفاده شد. براي تجزيهوتحليل داده ها از روش آماري آناليز واريانس يكطرفه و براي توصيف اطلاعات جمعآوري شده از روشهاي آماري توصيفي، استفاده شد. به منظور بررسي نرمال بودن توزيع دادههاي متغيرهاي تحقيق، از آزمون كولموگروف-اسميرنوف استفاده شد.
يافته هاي تحقيق
در اين قسمت به نتايج جدول هاي 1 و2 ميپردازيم.
جدول 1. آزمون نرمال بودن توزيع متغيرهاي آنتروپومتريكي پژوهش با آزمون كولموگروف – اسميرنوف

سطح معناداري آزمون براي همة متغيرها به جز VO2max بالاتر از 05/0 شده است. همة متغيرها بهجز VO2max نرمال است.

جدول 2. آناليز واريانس يكطرفه بهمنظور مقايسة ويژگيهاي آنتروپومتريكي، فاكتورهاي آمادگي جسماني در شمشيربازان با اسلحههاي متفاوت
109625-23122

متغير گروه ها ميانگين و انحراف معيارF درجة آزادي سطح معنا داري
2/14±95/00 فلوره
2/95±96/50 اپه
قد نشسته (سانتيمتر) 028/1بين درون گروهيگروهي 272 371/0 سابر25/95±34/2

4/396±183/50 فلوره
9/433±186/90 اپه
(طول سانتيدستمتر )ها 659/ بين گروهي 2 سابر 65/184±281/5 درون گروهي 27 526/0

6/479±16/78 فلوره
5/815±17/88 اپه
ميزان چربي(درصد)سابر42/15±476/6 387/0 بين درونگروهيگروهي 272 683/0

1/717±21/80 فلوره
2/542±23/73 اپه
شاخص تودة بدن 33/1 بين گروهي 272
(متر مكعب)سابر57/22± درون گروهي 280/0
3/437

8/433±40/30 فلوره
2/300±34/80 اپه
توان ازاي هر هوازيك (دقيقه) ميلييلوگرم ليتردر به سابر90/35±767/2 023/3 بين درونگروهيگروهي 272 065/0
0/189±4/99 فلوره
0/283±5/26 اپه

ادامة جدول 2. آناليز واريانس يكطرفه بهمنظور مقايسة ويژگيهاي آنتروپومتريكي، فاكتورهاي آمادگي جسماني در شمشيربازان با اسلحههاي متفاوت
متغير گروه ها ميانگين و انحراف معيارF درجة آزاديسطح معنا داري فلوره31/12±937/2
109625-356040

توان بيهوازيوات ( وينگيت) اپهسابر1886//1412±±748/1 79/1 بين درون گروهيگروهي 2 185/0
27
1/945
نيروي عضلاني (پرش فلوره 926/17±30/247
طول) سانتي متر اپهسابر 1040//224232±±132/19 039/4 بين درون گروهيگروهي 272 029/0
18/412
نيروي عضلاني (قدرت فلوره 30/55± 800/6
پنجه) اپه 40/ 52± 553/8 97/1 بين گروهي 2 158/0
چابكي 9× 4 متر ثانيه فلوره 541/8± 35529/0
اپهسابر 621657//88±± 34542/0 298/0 بين درون گروهيگروهي 272 745/0
0/33141
انعطاف پذيري (ران) فلوره 280/0± 184/0
اپهسابر 461/00516/±± 154/0 310/7 بين درون گروهيگروهي 272 003/0
0/068
عكس العمل (ديداري) سابرفلوره 60/40/411440±±180/769/11770 218/0 بين درون گروهيگروهي 2 805/0
27

مقدار معناداري در جدول 2 در هر اسلحه و بين هر فاكتور بيانشده، با توجه به جدول ميانگين سرعت (40 يارد) شمشيربازان اسلحة اپه از همه بيشتر و برابر 26/5 است و ميانگين سرعت (40 يارد) شمشيربازان گروه فلوره كمتر از همه و برابر 9/4 است، كه نشان داد فلوريستها سرعتيترند. همچنين ميانگين نيروي عضلاني (پرش طول) شمشيربازان گروه فلوره از همه بيشتر و برابر 3/247 و ميانگين نيروي عضلاني (پرش طول) شمشيربازان گروه سابر كمتر از همه و برابر 1/224 است. همچنين ميانگين انعطاف پذيري (ران) شمشيربازان گروه سابر از همه بيشتر و برابر 51/0 و ميانگين انعطافپذيري (ران) شمشيربازان گروه فلوره كمتر از همه و برابر 28/0 است.

بحث و نتيجه گيري
نتايج اين پژوهش نشان داد بين ويژگيهاي آنتروپومتريكي شمشيربازان سه اسلحه مرد نخبة ايران تفاوت معناداري وجود ندارد كه با نتايج تحقيق استر كويكز و همكاران (2009) مغايرت داشت. استر كويكز و همكاران (2009) در تحقيق روي شمشيربازان لهستان نشان دادند كه شمشيربازان اسلحة سابرشاخص تودة چربي بالاتري نسبت به شمشيربازان دو اسلحة ديگر دارند (17). در تحقيق حاضر تودة بدن شمشيربازان سه اسلحه نزديك به هم بود و تفاوت معناداري بهدست نيامد. در ادامه نتايج تحقيق تفاوت هايي را بين فاكتورهاي آمادگي جسماني در شمشيربازان سه اسلحه نشان داد. براساس يافتههاي تحقيق حاضر شمشيربازان نخبة ايران از نظر توان هوازي، توان بيهوازي، چابكي و زمان واكنش با يكديگر تفاوت ندارند. علت عدم اين تفاوت را مي توان به نزديك بودن سطح آمادگي افراد يا ويژگيهاي يكسان فيزيكي كه بايد شمشيربازان داشته باشند، نسبت داد. اين نتايج با نتايج تحقيق كوته داكيس و همكاران (1993)، اكويليو همكاران (2013) مغايرت داشت (16،11). كوته داكيس و همكاران (1993) بيان داشتند شمشيربازان اسلحة اپه انگلستان در فصل مسابقات از VO2max كمتري نسبت به فصل خارج از مسابقات برخوردارند (16). دليل اين مغايرت اين بود كه كوته داكيس تحقيق خود را در فصل مسابقات و فصل خارج از مسابقات سنجيد، درحالي كه تحقيق حاضر شمشيربازان را زماني مورد سنجش قرار داد كه خود را براي مسابقات داخلي و خارجي آماده ميكردند. اكويلي و همكاران (2013) در تحقيقي با عنوان »تجزيه وتحليل عملكرد سابر روي 27 شمشيرباز فلوره، اپه و سابر زن مرد«، به اين نتيجه رسيدند كه تفاوت معناداري بين زمان واكنش و چابكي در شمشيربازان سابر با دو اسلحة ديگر در هر دو گروه زن



قیمت: تومان


دیدگاهتان را بنویسید