علوم زيستي ورزشي _ تابستان 1394 دورة7، شمارة2 ، ص : 187 – 209 تاريخ دريافت: 16 / 10 / 92 تاريخ پذيرش : 29 / 02 / 93

بررسي ويژگي هاي پيكرسنجي و فيزيولوژيك بازيكنان نوجوان واليبال به
منظور استعداديابي براساس پست هاي مختلف

سعيد نظري 1 _ عليرضا سليمي آوانسر2 – وحيد نظري3
1.كارشناس ارشد فيزيولوژي ورزش دانشگاه شهيد بهشتي، 2.استاديار فيزيولوژي ورزش دانشگاه شهيد بهشتي،
3. كارشناس ارشد مديريت ورزشي دانشگاه مازندران

چكيده
هدف: بررسي ويژگي هاي پيكرسنجي و فيزيولوژيك بازيكنان نوجوان واليبال به منظور استعداديابي براساس پست هاي مختلف واليبال بود. روش پژوهش: پانزده بازيكن تيم ملي واليبال نوجوانان ايران با ميانگين سن 3/0±7/17 سال در مطالعه شركت كردند. بازيكنان براساس پست بازي به پنج گروه پاسور، بازيكن آزاد، دفاعكنندة وسط، دريافتكنندة قدرتي و پشتخط زن تقسيم شدند. سپس متغير هاي فيزيولوژيك، عوامل پيكرسنجي و ويژگي هاي تيپ بدني آنها ارزيابي شد. يافته ها: نيمرخ آنتروپومتري بازيكنان در بين پست هاي مختلف به ويژه در قد، وزن، طول اندام پايين تنه، گسترة طولي دستها، طول دست، طول بازو، طول كف دست، عرض شانه، تودة خالص عضلاني، نسبت كمر به لگن و تيپ بدني از لحاظ آماري متفاوت بود (05/0<P). بازيكن آزاد كوتاه تر و سبك تر از ساير بازيكنان بودند (05/0<P)، پشتخطزن و دريافت كنندة قدرتي مزومورفتر و دفاع كننده هاي وسط اكتومورف تر از ساير پست ها بودند (05/0<P).
دريافت كنندههاي قدرتي عملكرد پرش عمودي بهتري نسبت به ساير بازيكنان داشتند (05/0>P).در مورد ساير متغيرهاي فيزيولوژيك و آنتروپومتريك تفاوت معنا داري بين پست ها وجود نداشت. نتيجه گيري: نتايج نشان دهندة تفاوت هاي بيشتر آنتروپومتريكي بين بازيكنان پست هاي مختلف واليبال است و در مراحل استعداديابي و استعدادگزيني بازيكنان بايد ويژگي هاي آنتروپومتريك، تيپ بدني و توان انفجاري آنها را در نظر گرفت.

واژه هاي كليدي
استعداديابي آمادگي جسماني، تيپ بدني، نخبه، واليبال.
مقدمه
رشد سريع و فزايندة ورزش هاي مدرن، توجه مربيان و سازمان هاي ورزشي را به استعداديابي بيشتر كرده است، كه اين امر نه تنها بر پاية تجربه بلكه براساس روش ها و فرايندهاي علمي است (48). اگرچه فعاليتها در رشتة ورزشي و كسب قهرماني مستلزم عناصر و ويژگي هاي متفاوت و مختلفي است، شاخص هاي اصلي به منظور كشف و شناسايي عبارتند از: شاخص هاي آنتروپومتريك، شاخص هاي فيزيولوژيك، عوامل مهارتي، و شاخص هاي روحي و رواني (1،2). شناخت ويژگي هاي پيكرسنجي و فيزيولوژيكي در هر رشتة ورزشي از عوامل تعيين كننده و مؤثر در اجراي ورزشكاران است و پيش نياز بسيار مهم در واليبال و موفقيت آن به شمار مي آيند. ارزيابي ويژگي هاي پيكرسنجي و فيزيولوژيكي سال هاست كه در برنامة مربيان و ارزيابي تيم هاي ورزشي قرار گرفته است. واليبال به عنوان ورزشي تناوبي، بازيكنان در دوره هاي كوتاه با شدت بالا و در ادامة آن با دورههاي شدت پايين فعاليت ميكنند.
ورزشكار حين اين دوره هاي شديد متوالي كوتاه مدت، در فعاليت هاي پرشي براي دفاع و حمله درگير است (14،12). امروزه بازيكنان نخبة واليبال سريع تر، قوي تر و در شرايط فيزيكي بهتري به نسبت گذشته هستند. گبت و همكاران (2007) بيان كردند كه در پيش بيني موفقيت بازيكنان نوجوان در كنار شاخص هاي فيزيولوژيك و آنتروپومتريك، مهارت هاي اجرايي واليبال نيز اهميت دارند (13،12). ماركز و همكاران (2009) بيان كردند مربيان و دست اندركاران واليبال براي استعداديابي بايد از ويژگيهاي پيكرسنجي و جسماني در پست هاي مختلف استفاده كنند (28). پرشها (دفاع و اسپك) و حركات بسيار شديد در زمين بازي نيازهاي زيادي را بر روي سيستم عصبي عضلاني اعمال ميكند كه بازيكنان واليبال نيازمند توسعة تواناييهايي چون سرعت، چابكي، توان بالاتنه و پايين تنه و حداكثر توان هوازي (حداكثر اكسيژن مصرفي) هستند (12). به عقيدة ويسكوي و مكگويگان (2008) توان پايين تنه، سرعت و چابكي شاخص هاي مهمي از عملكرد واليبال هستند (46). استناگلي (2008) بيان كرد كه ظرفيت پرش عمودي براي موفقيت در واليبال حياتي است (40). گزارش شده است كه بازيكنان واليبال 250 تا 300 حركت تواني بالقوه را در پنج ست بازي اجرا ميكنند كه بيشتر اين حركات بر پاية پرشها شكل گرفته است. از اين حركات وضعيتهاي حمله و دفاع 45 درصد از كل فعاليتهاي بازي را شامل ميشود و 80 درصد از ميزان امتيازات در بازيهاي بين المللي برگرفته از اين حركات است (15). جين (2005) ويژگي هاي پيكرسنجي را عاملي مهم در پيشرفت و موفقيت بازيكنان واليبال عنوان كرده است.
به طور مشخص فيزيك جسماني بهينه مزيتي براي عملكرد واليبال است. وقتي يك تيم واليبال ازمجموع ويژگيهاي پيكرسنجي بهينه برخوردار باشد، احتمال برتري در بازيها افزايش مي يابد (20). ابراهيم (1384) بين ويژگيهاي آنتروپومتريك، قد را عاملي كليدي مطرح كرد (1). ويژگيهاي مهم بازيكنان واليبال شامل قامت بلند، حداكثر ارتفاع دسترسي، كم بودن شاخص كاتولي (وزن/ قد×100)، گسترة طولي دو دست، تاندون آشيل، اندام هاي پايين تنه و عضلة نعلي طويل است (43). تحقيقات نشان ميدهد تفاوت معنا داري بين بازيكنان نخبة واليبال در پست هاي مختلف از نظر طول قد، تركيب بدن، قدرت عضلاني و توان عضلات پايين تنه وجود دارد (27، 12). تراجكوويچ و همكاران (2011) به بررسي تركيب بدني و عملكرد پرش در بازيكنان تيم ملي واليبال نوجوان صربستان در پستهاي مختلف پرداختند. نتايج نشان داد كه بازيكنان دفاع كنندة وسط و پشت خط زن بلندقدترين و سنگين ترين بازيكنان تيم بودند. نتايج پرش عمودي و پرش اسپك براي بازيكنان در همة پستها مشابه بود (44). مطالعات ماركز و همكاران (2009) بيانگر اين بود كه دفاع كنندة وسط و پشت خط زن، وزن و قد بلندتري داشتند، درحالي كه بازيكنان آزاد كمترين وزن را داشتند و بين عوامل قدرت و توان بين گروهها تفاوت معناداري مشاهده نشد (27). با وجود گسترش روزافزون واليبال و حرفه اي شدن مربيان و بازيكنان، اطلاعات تحقيقي كمي در مورد ويژگي هاي عملكردي و فيزيولوژيك بازيكنان نخبة واليبال وجود دارد (24). اين موضوع دو دليل عمده دارد: اول اينكه بسياري از مربيان نگرش سنتي و غيرعلمي به طراحي و برنامهريزي استعداديابي و تمريني در واليبال دارند، از سوي ديگر، جمع آوري اطلاعات تحقيقي دربارة ورزشكاران نخبه، به ويژه در ورزش هاي تيمي بسيار مشكل است (30). از آنجا كه براي استعداديابي و شناخت عوامل مورد نياز براي مناطق بازي، شناسايي ويژگيهاي فيزيولوژيكي و جسماني بازيكنان نوجوان اهميت دارد و براي انتخاب بازيكنان جديدالورود، تيم اول نوجوانان و تيم نوجوانان باشگاهي ويژگيهاي پيكرسنجي و فيزيولوژيكالي به طور گسترده استفاده مي شود، ميتوان با شناخت اين عوامل در پستهاي مختلف، شناختي براي مربيان و متخصصان فراهم كرد تا از طريق آن بتوانند براي انتخاب در پستهاي مختلف و ارائة برنامه هاي تمريني تفاوتهاي بازيكنان را دريابند.

روش شناسي
طرح تحقيق از نوع مقطعي است كه ماهيت توصيفي دارد. همة آزمودني ها از ماهيت و هدف تحقيق مطلع بودند و پس از اعلام رضايت بازيكنان و مربيان، داوطلبانه در تحقيق شركت كردند. اندازه گيري ها در ماه تير قبل از آغاز مسابقات جام جهاني واليبال نوجوانان مكزيك (2013) و در اوج آمادگي بدنيافراد به عمل آمد . آزمودني هاي تحقيق حاضر شامل پانزده بازيكن تيم ملي واليبال نوجوانان (ميانگين سن 37/0±79/17 سال) ايران بود، كه براي شركت در مسابقات جهاني در اردوي تيم ملي حاضر بودند.
بازيكنان براساس پست بازي به پنج گروه بازيكن آزاد (2 نفر)، پاسور (3 نفر)، دفاع كنندة وسط (4 نفر)، دريافت كنندة قدرتي (4 نفر) و پشت خط زن (2 نفر) تقسيم شدند. مشخصات عمومي شامل سن، قد، وزن در جدول 1 آورده شده است.
جدول 1. مشخصات عمومي آزمودني ها (ميانگين ± خطاي معيار)
پست بازي پاسور بازيكن آزاد دفاع كنندة پشت دريافت كنندة
201823-206984

متغير وسط خط زن قدرتي
سن (سال) 17/0±8/17 41/0±9/17 48/0±5/17 64/0±9/17 17/0±8/17
قد (سانتيمتر)
81/3±3/2 92±11/3 90/2±5/2 72/5±6/3 76/6±9/2 وزن (كيلوگرم)

آزمون هاي آنتروپومتري و تركيب بدني
تمام آزمون ها در سه روز متوالي اجرا شد. در روز اول آزمودني ها ابتدا با مراحل مختلف آزمونها آشنا شدند. در اين روز ابتدا وزن (ترازوي ديجيتالي Seca با دقت 01/· كيلوگرم)، قد (قدسنج Seca با دقت 1/0 سانتي متر) آزمودني ها اندازه گيري شد. سپس ويژگيهاي آنتروپومتري شامل طولها (گسترة طولي دو دست، دست، بازو، ساعد و كف دست) محيط ها (سينه، بازو شل و منقبض، شكم، باسن، ساعد، ساق پا و ران) عرض ها (شانه، آرنج و زانو) اندازه گيري شد. تمام اندازه گيريهاي آنتروپومتري براساس روشهاي استاندارد اندازه گيري شد (19). همچنين درصد چربي از طريق ضخامت چين پوستي 7 سر (دوسر بازو، سه سر بازو، تحت كتفي، فوق خاصره، شكم، ران و ساق پا) با روش نورتون و همكاران محاسبه شد (30). اندازه گيريهاي ضخامت چربي زيرپوستي به وسيلة كاليپر مدل Skin Fold Caliper Baseline, united state توسط فرد متخصص با ابزار پيكرسنجي مشابه از سمت راست بدن بازيكنان انجام گرفت. همچنين تيپ بدني بازيكنان به روش هيث و كارتر و از طريق نرم افزار محاسبه شد.
آزمون هاي فيزيولوژيك
آزمون هاي فيزيولوژيك پس از 24 ساعت اجتناب از تمرينات شديد، در مركز سنجش قابليت هاي جسماني آكادمي ملي المپيك به عمل آمد. آزمون هاي فيزيولوژيك شامل توان هوازي (آزمون 20 مترشاتل ران)، توان بيهوازي با اسيد لاكتيك (ارگوجامپ 15 ثانيه)، توان انفجاري پايين تنه (پرش سارجنت)، پرش اسپك، پرش دفاع، سرعت (دوي 40يارد)، چابكي (دوي 9×4 متر) و انعطاف پذيري (انعطاف تنه به جلو)، قدرت خمش انگشتان (دينامومتر)، استقامت عضلات شكم (دراز و نشست) زمان واكنش (آزمون ديداري دوجهته) بود. براي هر آزمون (به استثناي آزمون 20 متر شاتل ران)، افراد دو بار آزمون را تكرار مي كردند و بهترين ركورد براي آنها ثبت مي شد. تمام آزمون ها، به طوريكه در جدول 2 آمده است، اجرا شد.
جدول 2. نحوة اجراي تحقيق
اندازهگيري هاي تركيب بدني و آنتروپومتريك ساعت 12-9 روز اول
آزمونهاي پرش اسپك، پرش دفاع، سارجنت، بوسكو، چابكي

(دوي 9×4 متر)، سرعت (دوي 40يارد) ساعت 12-9 روز دوم
آزمون 20 متر شاتل ران، دراز و نشست، آزمون ديداري دوجهته، آزمون خم كردن انگشتان، انعطاف پذيري (انعطاف تنه به جلو) ساعت 12-10 روز سوم

تجزيه وتحليل آماري
از روش هاي آمار توصيفي براي تعيين ميانگين و انحراف معيار استفاده شد. پس از تأييد توزيع نرمال داده ها به وسيلة آزمون كولموگروف – اسميرنوف، براي بررسي تفاوت هاي فيزيولوژيك، آنتروپومتريك، تركيب بدني، تيپ بدني بين بازيكنان پست هاي مختلف از آناليز واريانس يكطرفه استفاده شد. داده ها به صورت ميانگين± انحراف معيار ارائه شده است. تمام عمليات آماري تحقيق به وسيلة نرم افزار SPSS نسخة 16 انجام گرفت و سطح معنا داري آزمون ها 05/0P< در نظر گرفته شد.
يافته ها
نتايج تحقيق حاضر در مورد ويژگيهاي پيكرسنجي، تركيب بدني و فيزيولوژيك بازيكنان واليبال به تفكيك در جدول هاي 3، 4، 5 آورده شده است.
عوامل پيكرسنجي
نتايج آماري آزمون آناليز واريانس يكطرفه نشان داد كه بين قد و وزن در پستهاي مختلف واليبال از نظر آماري تفاوت معناداري وجود دارد (05/0P<)، دفاعكنندة وسط و پشت خطزن بلندقدتر بودند. مقايسة درونگروهي دادهها نشان داد كه ميانگين گسترة طولي دو دست دفاع كنندة وسط از بازيكنان قدرتي (049/0P=) و بازيكن آزاد (014/0P=) بيشتر است. همچنين پشت خطزن گسترة طولي دو دست بيشتري از بازيكنان آزاد دارد (017/0P=). مقايسة درون گروهي دادهها نشان داد كه ميانگين طول پايينتنة دفاع كنندة وسط از بازيكن آزاد (007/0P=) بيشتر بود. همچنين پشت خط زن ها ميانگين طول پايينتنة بيشتري از بازيكنان آزاد دارند (012/0P=). دفاعكننده هاي وسط و پشت خط زن طول دست و طول بازوي بيشتري نسبت به دريافتكنندههاي قدرتي و بازيكن آزاد دارند. همچنين دريافتكنندة قدرتي ميانگين طول بازوي بيشتري به نسبت بازيكنان آزاد (04/0P=) داشتند. نتايج نشان داد كه ميانگين طول كف دست پشت خط زنها از بازيكنان آزاد (011/0P=) و دريافت كنندههاي قدرتي (014/0P=) بيشتر است. ميانگين عرض شانة دريافتكنندههاي قدرتي از پاسورها (029/0P=) بيشتر بود. همچنين دفاع كنندههاي وسط داراي ميانگين عرض شانة بيشتري از بازيكنان آزاد (043/0P=) و پاسورها (013/0P=) بودند. بين ديگر عوامل آنتروپومتري بازيكنان تفاوت معناداري مشاهده نشد (05/0P>).
جدول 3. ميانگين و انحراف معيار متغيرهاي پيكرسنجي در پستهاي مختلف

بازي

پست

متغير

پاسور

آزاد

بازيكن

دفاع

وسط

كنندة

پشت

خط

زن

دريافت

كنندة
قدرتي

5

/
1
±
6
/
184

بازي

پست

متغير



قیمت: تومان

برای دانلود متن کامل پایان نامه ها اینجا کلیک کنید


دیدگاهتان را بنویسید