علوم زيستي ورزشي _ تابستان 1394 دورة7، شمارة2 ، ص : 225 – 239 تاريخ دريافت: 22 / 12 / 91 تاريخ پذيرش : 17 / 10 / 92

تأثير فواصل استراحتي بين دورههاي فعاليت مقاومتي بر تغييرات ظرفيت
آنتي اكسيدان پلاسمايي و شاخص آسيب سلولي

كمال عزيزبيگي1 _ سيروان آتشك 2
1. استاديار فيزيولوژي ورزشي، گروه تربيت بدني، واحد سنندج، دانشگاه آزاد اسلامي، سنندج،ايران، 2.استاديار
فيزيولوژي ورزشي، گروه تربيت بدني، واحد مهاباد، دانشگاه آزاد اسلامي، مهاباد، ايران

چكيده
هدف تحقيق حاضر بررسي تأثير فواصل استراحتي بين دوره ها متعاقب دو فعاليت مقـاومتي بـا حجـم و شـدت برابـر بـرتغييرات ظرفيت آنتي اكسيداني پلاسما و آنزيم كراتين كيناز بود. به همين منظور 20 آزمودني تمرين نكرده داوطلبانه در تحقيق شركت كردند و به طور تصادفي در يكي از دو گروه فعاليـت مقـاومتي بـا فاصـلة اسـتراحتي دو دقيقـه و ديگـريفعاليت مقاومتي با فاصلة استراحتي چهار دقيقه قرار گرفتند. فعاليت مقاومتي با شدت حداكثر شـش تكـرار بيشـينه درچهار دوره انجام گرفت. نمونه گيري قبل از شروع پروتكل فعاليت، بلافاصله بعد از اتمام، 6، 24 و 48 ساعت بعد از آن نيز دنبال شد. نتايج نشان داد كه هر دو فعاليـت مقـاومتي بـا فواصـل اسـتراحتي متفـاوت موجـب تغييـر سـطوح ظرفيـتآنتي اكسيدان پلاسما و تغييرات آنزيم كراتين كيناز شدند (05/0≤ P). با وجود اين، بين دو گروه در هيچ كدام از مراحـلاندازه گيري تفاوت معنا داري در CK و TAC ديده نشد (05/0> P). به طور كلي مي توان گفت فاصـلة اسـتراحتي بـيندوره ها در فعاليت مقاومتي نمي تواند متغير تأثيرگذار مهمي بر تغييرات ردوكس و نيز آسيب سلولي باشد و آنچه اهميـتبيشتري دارد، شدت فعاليت مقاومتي است.

واژه هاي كليدي
شاخص آسيب سلولي، ظرفيت آنتي اكسيداني، فعاليت مقاومتي.
مقدمه
تمرينات مقاومتي يكي از رايجترين و اساسيترين شيوه هاي تمرينات ورزشي در برنامههاي آمادگيجسماني ورزشكاران است. هدف اصلي برنامة تمرينات مقاومتي كسب حجم عضلاني و افزايش قدرتاست و به منظور حصول اين امر از شيوههاي مختلف تمرينات مقاومتي مانند مقاومتهاي متغير، تمرينات ايزومتريك، تركيب كردن نوبت هاي متفاوت، تكرارهاي متفاوت در هر نوبت و تغيير در فواصل استراحتي بين نوبت ها استفاده مي شود (1). دستكاري و ايجاد تغيير در هر يك از اين متغيرها مي توانند سازگاري هاي حاصل از تمرينات مقاومتي را تغيير دهند و موجب كسب بيشتر قدرت، استقامت بيشتر يا تغييرات بيوشيميايي متفاوتي مانند تغيير در وضعيت ردوكس در محيط يا درون سلول ها شود (2،3). گزارش شده است كه فعاليت مقاومتي شديد ممكن است فشار اكسيداتيو را افزايش دهد و موجب آسيب عضلاني و اختلال در وضعيت ردوكسي (اكسايشي – كاهشي) سلول ها شود (4). با وجود نياز كمتر به اكسيژن مصرفي در اين نوع تمرينات در مقايسه با تمرينات هوازي، بهنظر مي رسد طي تمرينات يا فعاليت مقاومتي راديكال هاي آزاد و فشار اكسيداتيو از طريق سازوكارهاي احتمالي مانند مسير گزانتين اكسيداز، انفجار تنفسي نوتروفيلها، اتواكسيداسيون كاتكولامين ها، ايسكمي موضعي عضلاني و تبديل آنيون ضعيف سوپر اكسيد به راديكال هيدروكسيل ايجاد مي شود (7 -5). راديكال هاي آزاد به سرعت با اسيدهاي چرب غيراشباع سلولي، پروتئينها و ديگر اجزاي مولكولي واكنش ميدهند و مي توانند با پراكسيداسيون غشاي ليپيدي سلول ها، اكسيد كردن پروتئين هاي ساختاري سلول، كاهش محتواي گلوتايتون احياشدة سلولها و كاهش طول عمر سلولها موجب نكروز سلولي شوند يا با بهكار انداختن مسيرهاي آنزيمي كاسپازي گرايش سلولها به آپوپتوز را افزايش دهند (8،9). در هر حال برخي از جنبه ها و متغيرهاي فعاليت مقاومتي بر فشار اكسيداتيو و سيستم آنتي اكسيداني به خوبي مشخص شده اند. گزارش شده است كه فشار اكسيداتيو طي فعاليت شديدتر، از ميزان بيشتري نسبت به فعاليت مقاومتي كمشدت برخوردار است (10). با وجود اين تحقيقات معدودي در زمينة تأثير فاصلة استراحتي بين دوره ها بر وضعيت ردوكس و نيز آسيب سلولي انجام گرفته است. واضح است كه فاصلة استراحتي بين دوره ها اهميت زيادي دارد و به طور مستقيم بر پاسخهاي متابوليكي و عملكردي تأثيرمي گذارد (1) و ميتواند سازگاري هاي عصبي عضلاني و هورموني در پي داشته باشد (11،12). مايهيو وهمكاران (2005) گزارش دادند كه فعاليت آنزيم كراتين كيناز بهعنوان شاخص آسيب سلولي پس ازفعاليت مقاومتي با شدت 65 درصد يك تكرار بيشينه طي 10 دوره با 10 تكرار و فاصلة استراحتي يك دقيقه نسبت به اجراي همان فعاليت اما با فاصلة استراحتي سه دقيقه بيشتر بود (13). از طرف ديگر، روبيرو و همكاران (2008) گزارش كردند كه فعاليت آنزيم كراتين كيناز بعد از فعاليت مقاومتي با سه دوره و 10 تكرار با فاصلة استراحتي يك و سه دقيقه تفاوت معناداري نشان نداد (14). بديهي است تغييرات آنزيم هاي كراتين كيناز با فشار اكسيداتيو و تغييرات آنتي اكسيداني هاي پلاسمايي ارتباط تنگاتنگي دارد. بنابراين تحقيق حاضر بهسبب اطلاعات ضد و نقيض و بسيار محدود در اين زمينه و نقش فاصلة استراحتي بين دوره ها بر بسياري از فرايند هاي فيزيولوژيكي و بيوشيميايي، طراحي و اجرا شد. هدف از تحقيق حاضر بررسي آثار دو فاصلة استراحتي متفاوت بين دورهها در حجم و شدت مساوي فعاليت مقاومتي بر تغييرات ظرفيت آنتياكسيدان پلاسما به عنوان وضعيت ردوكس و تغييرات آنزيم كراتين كيناز به عنوان شاخص آسيب عضلاني در مردان جوان، سالم و غيرفعال بود و اين پرسش مطرح شد كه آيا بين پاسخ آنزيم كراتين كيناز و ظرفيت آنتي اكسيداني پلاسما بعد از دو فعاليت مقاومتي با فواصل استراحتي دو و چهار دقيقه تفاوت معناداري وجود دارد يا خير؟

روش شناسي تحقيق آزمودني ها
20 مرد تمرين نكرده به صورت نمونه گيري دسترس از جامعة آماري دانشجويان مرد دانشگاه آزاد اسلامي واحد سنندج در نيمسال اول تحصيلي 91-90 انتخاب شدند. شركت كنندگان به طور تصادفي در يكي از دو گروه زير قرار گرفتند: گروه فعاليت مقاومتي با فاصلة استراحتي دو دقيقه و گروه فعاليت مقاومتي با فاصلة استراحتي چهار دقيقه. توزيع آزمودني ها در گروهها براساس درصد چربي بدن صورت گرفت، به طوري كه دو گروه از لحاظ درصد چربي بدن و نيز سن تفاوت معنا داري با هم نداشتند. تمامي آزمودني ها از سلامت كامل برخوردار بودند و بيماري حاد يا مزمن هورموني و ايمني نداشتند. همچنين آزمودني ها عادات تغذيه اي خاصي نداشتند. از جمله مواردي كه سبب خروج و حذف آزمودني ها از تحقيق مي شد، شاخص تودة بدني بيشتر از 25 (25≥BMI ) و ناهنجاري هاي هورموني (تشخيص ازطريق معاينة پزشكي) بود. هيچ كدام از آزمودني ها در طول دورة تحقيق داروهاي استروئيدي وغيراستروئيدي ضدالتهابي (خانوادة آسپرين)، مكمل هاي دارويي و غذايي تأثيرگذار بر روند تغييراترودكسي و نيز فرايند هاي التهابي را مصرف نمي كردند.
ويژگي هاي فيزيولوژيكي آزمودني ها در جدول 1 مشاهده مي شود.
آشنايي آزمودني ها با وسايل كار و ارزيابي هاي فيزيولوژيكي و آزمون قدرت
قبل از شروع پروتكل اصلي تحقيق آزمودني ها در چهار روز متفاوت به آزمايشگاه مراجعه كردند. در روز اول به عنوان نمونه پيش آزمون و قبل از انجام هر فعاليت فيزيكي مقدار 5 ميلي ليتر خون از وريد آنته كوبيتال دست چپ در وضعيت نشسته بعد از 20 دقيقه استراحت گرفته شد. سپس سنجش هاي فيزيولوژيكي و عملكردي شامل قد و وزن آزمودني ها (سكا مدل 220، آلمان) و نيز درصد چربي بدن به روش تخميني از طريق چين پوستي با استفاده از كاليپر (لافايت مدل01127، آمريكا) و معادلة برآوردي چربي بدن جكسون و پولاك برآورد شد (15). همچنين سطح قدرت اولية آزمودني ها از طريق آزمون يك تكرار بيشينة تخميني تنها در دو حركت پرس سينه و اسكوات (بعد از آموزش آزمودني ها) با استفاده از فرمول برزيكي و با تعداد تكرار كمتر از 10 برآورد شد (16).
وزنة جابه جاشده (كيلوگرم)

= يك تكرار بيشينه
[(0278/0 × تعداد تكرار تا خستگي)-0278/1] در روز دوم
بعد از ارزيابيهاي اوليه و سنجش هاي فيزيولوژيكي و عملكردي، آزمودني ها تحت آموزش پروتكل فعاليت مقاومتي كه شامل حركات در اندام فوقاني و تحتاني بود، قرار گرفتند. آزمودني ها طي دو جلسه (صبح و عصر) با روش كار و نحوة صحيح انجام حركات آشنا شدند. در اين دو جلسه از وزنههاي آزاد و ماشين هاي تمريني به منظور انجام حركت پرس سينه، كشش قرقره، باز كردن و تا كردن مفصل زانو با استفاده از قرقره و حركت اسكوات با هالتر استفاده شد. از آزمودنيها خواسته شد نحوة اجراي صحيح حركات و كار با وزنه و كنترل وزنه هاي آزاد را ياد گيرند. بعد از 72- 48 ساعت، حداكثر شش تكرار بيشينه در دو روز مجزا به منظور به حداكثر رساندن اعتبار آزمون – آزمون مجدد انجام گرفت. قبل ازشروع آزمون و تعيين شش تكرار بيشينه برنامة گرم كردن با بار زير بيشينه براي هر حركت انجامگرفت. بعد از استراحت 4 -2 دقيقهاي آزمودنيها اولين تلاش را انجام دادند و مقدار بار بهطور مداوم تاتعيين شش تكرار بيشينه افزايش يافت. به منظور تعيين شش تكرار بيشينه ميزان تلاشها طي دورههاي انجامگرفته از سه نوبت بيشتر نشد. به منظور به حداقل رساندن مقدار درصد خطا، از شيوة زير استفاده شد، به طوري كه دستورالعمل استانداردي به همة آزمودني ها قبل از تعيين شش تكرار بيشينه ارائه شد. همچنين تمامي آزمودني ها تحت آموزش و دستورالعمل يكساني دربارة نحوة اجراي صحيح تكنيك ها قرار گرفتند. همة آزمودنيها در وضعيت مناسب قرار گرفتند و از تشويق كلامي طي آزمون براي همة آزمودني ها استفاده شد. مقدار بار جابهجاشدة وزنه ها و ميله به طور دقيق دوباره اندازهگيري شدند. كل كار انجام گرفته در هر آزمون از طريق حاصلضرب تعداد دوره ها در تعداد تكرارها در مقدار بار يا وزنه براي هر حركت محاسبه شد (17).
اعمال پروتكل فعاليت مقاومتي
دو هفته پس از آشنايي آزمودنيها با روش كار و تمرين وزنه و بعد از سنجشهاي فيزيولوژيكي، فعاليت مقاومتي با فاصلة استراحتي متفاوت بهمنظور بررسي پاسخهاي حاد آن بر تغييرات ظرفيت آنتي اكسيداني پلاسما و شاخص آسيب عضلاني انجام گرفت. آزمودني ها بعد از 10 ساعت ناشتايي و پس از هفت روز كمترين فعاليت جسماني در سالن وزنة دانشگاه آزاد سنندج حضور يافتند. بعد از انجام دادن حركات كششي و گرم كردن سبك استاندارد هر دو گروه فعاليت مقاومتي را انجام دادند، به طوري كه هر دو گروه با فاصلة استراحتي متفاوت دو و چهار دقيقه حركات را در 4 ست با 6 تكرار بيشينه دقيقاً مشابه هم انجام دادند.
حركات شامل پرس سينه، كشش قرقره، باز كردن و تا كردن مفصل زانو با استفاده از قرقره و حركت اسكوات بود. از تشويق كلامي در گروه فاصلة استراحتي دو دقيقه بهويژه در ستهاي سوم و چهارم و در فاز عمل كانسنتريك كه معمولاً آزمودني ها دچار افت نيروي عضلاني مي شدند، استفاده شد. از آزمودنيهاي هر دو گروه خواسته شد كه تا حد امكان حركات را كامل انجام دهند. فاصلة استراحتي بين دوره ها با استفاده از زمانسنج و توسط محققان به طور دقيق كنترل ميشد.
نمونه گيري از خون، آمادهسازي پلاسما و آزمايش هاي بيوشيميايي
بعد از 10 ساعت ناشتايي و در فاصلة ساعتي 10- 8 صبح و پيش از تعيين و ارزيابيهاي اوليه (روزاول)، 5 ميلي ليتر خون وريدي جمع آوري شد. به منظور تهية پلاسما خون اخذشده در لوله هاي حاويمادة ضدانعقادي هپارين قرار گرفت و بهمنظور جداسازي پلاسما از سلولها به مدت 15 دقيقه در 3000 دور در دقيقه سانتريفيوژ شد. بعد از جداسازي لاية رويي از سلول ها، پلاسماي به دست آمده به ميكروتيوب هاي استريليزه منتقل شده و تا زمان انجام آزمايش هاي بيوشيميايي در دماي 70- سانتي گراد نگهداري شدند. اين روش كار بلافاصله پس از اتمام فعاليت مقاومتي، 6 ،24 و 48 ساعت متعاقب آن دوباره به همين منوال تكرار شد. ظرفيت آنتي اكسيدان تام پلاسما با استفاده از كيت تجاري (Randox, Cat.No. NX 2332. UK) انجام گرفت. در اين روش 3-ethylbenzthiazoline suphonate با پراكسيداز (metmyoglobin) و پراكسيد هيدروژن به منظور توليد راديكال كاتيون 3-ethylbenzthiazoline suphonate انكوباسيون ميشود. نتيجة حاصل توليد رنگ آبي- سبزمانندي است كه بهنسبت پايدار بوده و در طول موج 600 نانو مول قابل اندازهگيري است. آنتي اكسيدان موجود در نمونة خوني از توليد رنگ با توجه به ميزان غلظت و قدرت خود جلوگيري مي كند (18). براي اندازه گيري آنزيم كراتين كيناز از كيت شركت پارس آزمون كراتين فسفوكيناز روش IFCC/DGKC استفاده شد. به اين صورت سه دقيقه پس از تهية نمونة آزمايش با پلاسما، شدت تغييرات جذب نوري در طول موج 340 نانومتر در دماي 37 درجة سانتي گراد به دست آمد.
روش هاي آماري
داده ها به صورت ميانگين ± انحراف استاندارد بيان شدند. ابتدا از آزمون آماري كولموگروف- اسميرنوف به منظور بررسي نرمال بودن توزيع داده استفاده شد. بعد از اطمينان از نرمال بودن توزيع دادهها از آزمون آماري پارامتريك t مستقل براي همگن بودن داده ها پيش از شروع پروتكل فعاليت مقاومتي استفاده شد. همچنين از آزمون آماري ANOVA دوطرفه با اندازهگيري هاي مكرر طرح 2×2 براي بررسي اختلاف ميانگين ها در دورههاي زماني مختلف و براي بررسي تغييرات درونگروهي در بازه هاي زماني مختلف از آزمون آماري ANOVA يكطرفه با اندازه گيري هاي مكرر استفاده شد. براي بررسي اثر زمان يا تمرين در هر گروه از آزمون آماري تعقيبي بونفروني استفاده شد. تمامي تحليل هاي آماري با استفاده از نرمافزار آماري SPSS نسخة 17 انجام گرفت. 05/0<P سطح معنا داري به منظور بررسي اختلاف بين ميانگين ها در نظر گرفته شد.
نتايج
متغيرهاي توصيفي آزمودني ها در جدول 1 آورده شده است.
جدول 1. ويژگيهاي فيزيولوژيكي آزمودنيها پيش از اعمال فعاليت مقاومتي
شاخص تودة بدن (كيلوگرم/ مجذور متر) درصد
چربي بدن وزن
(كيلوگرم) قد
(متر) سن
(سال)
23/2±1/7 19/8±3/4 73/1±4 175/7±5/3 22/2±1/8 مقاومتي
(4 دقيقه استراحت بين دوره ها)
24±/6 21/6±2/3 71/8±3/6 173/3±3/9 21/6±1/8
مقاومتي
(2 دقيقه استراحت بين دوره ها)

نتايج نشان داد كه تفاوت معنا داري بين دو گروه فعاليت مقاومتي با فاصلة استراحتي دو و چهار دقيقه در درصد چربي بدن و شاخص تودة بدن قبل و بعد از فعاليت در هيچكدام از بازه هاي زماني وجود نداشت (05/0> P). تحليل با آزمون آماري t مستقل نشان داد كه بين دو گروه در هيچ يك از متغيرهاي مورد مطالعه يعني ظرفيت آنتياكسيدان پلاسما و آنزيم كراتين كيناز قبل از شروع فعاليت مقاومتي تفاوت معنا داري وجود نداشت (05/0> P). همچنين تفاوت معنا داري بين مقدار كار انجامگرفته بين دو گروه با فاصلة استراحتي دو دقيقه (120±4120 كيلوگرم) و با فاصلة استراحتي 4 دقيقه (104±3874 كيلوگرم) مشاهده نشد (05/0> P). نتايج نشان داد كه ميزان ظرفيت آنتي اكسيدان پلاسما بلافاصله بعد از فعاليت مقاومتي در هر دو گروه مقاومتي افزايش معناداري يافت (05/0≤ P). درحالي كه 24 و 48 ساعت بعد از فعاليت در هر دو گروه بهطور غيرمعناداري پايينتر از سطح استراحتي قرار گرفت (05/0> P). با وجود اين در هيچ كدام از بازه هاي زماني تفاوت معناداري بين اثر زمان در گروه ديده نشد (05/0> P). اين مسئله نشان ميدهد كه نوع پروتكل فعاليت مقاومتي بر تغييرات ظرفيت آنتياكسيدان پلاسما بيتأثير بوده است. همچنين كراتين كيناز بهعنوان شاخص آسيب سلولي بعد از فعاليت مقاومتي در هر دو گروه افزايش معنا داري نشان داد و اين افزايش تا 48 ساعت بعد از فعاليت همچنان معنا دار باقي ماند (05/0≤ P). با وجود اين در هيچكدام از بازه هاي زماني تفاوت معنا داري بين اثر زمان در گروه ديده نشد (05/0> P).
0
0.2
0.4
0.6
0.8
1
1.2
1.4
1.6
1.8
فعاليت

از

قبل
از

بعد

بلافاصله
فعاليت
ساعت

شش

فعاليت

از

بعد
24
ساعت

48
ساعت

زمان
TAC (mmol/l)
دقيقه

دو

استراحتي

فاصله
دقيقه

چهار

استراحتي

فاصله
*
#

0

0.2

0.4



قیمت: تومان

برای دانلود متن کامل پایان نامه ها اینجا کلیک کنید


دیدگاهتان را بنویسید